พิน⁠อิน​ภาษาจีน: พยัญชนะ 23 ตัว สระ 36 ตัว วรรณยุกต์ 4 เสียง และตาราง​พิน⁠อิน​ครบ

สรุปสั้น: ​พิน⁠อิน​คืออะไร

​พิน⁠อิน​ (拼音 pīnyīn) คือระบบเขียนเสียงภาษาจีนกลางด้วยตัวอักษรโรมัน ใช้บอกว่าอักษรจีนแต่ละตัวออกเสียงอย่างไร เด็กจีนเรียน​พิน⁠อิน​ก่อนเรียนอักษรจีน ผู้เรียนต่างชาติใช้​พิน⁠อิน​เป็นประตูแรกของการออกเสียง และทุกคนใช้​พิน⁠อิน​เปิดพจนานุกรมและพิมพ์อักษรจีนบนคอมพิวเตอร์และมือถือ

​พิน⁠อิน​มีพยัญชนะต้น 23 ตัว (รวม y และ w) สระ 36 ตัว และวรรณยุกต์ 4 เสียงกับเสียงเบา เมื่อประกอบกันจะได้พยางค์ที่ใช้จริงประมาณ 400 พยางค์ (ไม่นับวรรณยุกต์) อักษรจีนทุกตัวอ่านเป็นพยางค์ใดพยางค์หนึ่งในตารางนี้ ถ้าอ่าน​พิน⁠อิน​ได้ ก็อ่านออกเสียงคำจีนได้ทุกคำแม้ยังไม่รู้จักตัวอักษร ผู้เริ่มต้นที่ฝึกทุกวัน วันละ 20–30 นาที อ่าน​พิน⁠อิน​ได้ครบภายในประมาณ 3 สัปดาห์

เรื่องคำอ่านภาษาไทย: ภาษาจีนกลางมีหลายเสียงที่ภาษาไทยไม่มี คำอ่านไทยในบทความนี้จึงเป็นเสียงใกล้เคียงเพื่อให้เริ่มได้เร็ว ไม่ใช่เสียงจริงทุกประการ ทุกครั้งที่คำอ่านไทยไม่ตรงกับคำอธิบายวิธีวางปากและลิ้น ให้เชื่อ​พิน⁠อิน​ คำอธิบาย และเส้นเสียง และฟังเสียงจริงจากครูหรือเจ้าของภาษาเมื่อมีโอกาส

1 พยางค์ = พยัญชนะต้น + สระ + วรรณยุกต์

อักษรจีน 1 ตัวคือ 1 พยางค์ และ​พิน⁠อิน​ 1 พยางค์มีได้ 3 ส่วน เหมือนการประสมคำในภาษาไทย

• mพยัญชนะต้น+aสระ+เสียง 1วรรณยุกต์=mā妈 แม่
• zhพยัญชนะต้น+ongสระ+เสียง 1วรรณยุกต์=zhōng中 กลาง
• xพยัญชนะต้น+ueสระ+เสียง 2วรรณยุกต์=xué学 เรียน

บางพยางค์ไม่มีพยัญชนะต้น เช่น ài 爱 (รัก) ō 噢 และ ěr 耳 (หู) ส่วนพยางค์ที่ขึ้นต้นด้วย i u ü จะเขียน y หรือ w ไว้ข้างหน้าแทน เช่น yī 一 (หนึ่ง) wǔ 五 (ห้า) yú 鱼 (ปลา) ดูรายละเอียดในหัวข้อกฎการสะกด

​พิน⁠อิน​ไม่ใช่ภาษาอังกฤษ ตัวอักษรหน้าตาเหมือนกัน แต่หลายตัวแทนเสียงคนละเสียง: q อ่านคล้าย ช (พ่นลม) x คล้าย ซ c คล้าย ช ที่ปลายลิ้นแตะหลังฟัน zh คล้าย จ แบบม้วนลิ้น และ e อ่านคล้าย เออ ถ้าอ่าน​พิน⁠อิน​แบบภาษาอังกฤษจะผิดเกือบทุกคำ

วรรณยุกต์จีน 4 เสียง และเสียงเบา

วรรณยุกต์ภาษาจีนเขียนเป็นเครื่องหมายบนสระ ใช้แยกความหมายเหมือนวรรณยุกต์ไทย ภาษาจีนกลางแบ่งระดับเสียงเป็น 5 ระดับ 1 คือต่ำสุด 5 คือสูงสุด เส้นในแผนภาพแสดงทางเดินของเสียงตั้งแต่ต้นจนจบพยางค์

ตัวอย่างที่ครูภาษาจีนใช้กันมากคือ mā má mǎ mà ซึ่งใกล้กับ มา หมา หม่า ม่า ของไทย สี่คำนี้หมายถึง แม่ ป่าน ม้า และด่า ตามลำดับ เพราะฉะนั้นถ้าวรรณยุกต์ผิด ความหมายก็เปลี่ยน

• เสียง 1 ต้องสูงกว่าที่คิด คนไทยมักพูดเสียง 1 เท่ากับเสียงสามัญ ซึ่งต่ำไป ให้ยกเสียงขึ้นเกือบสุดแล้วค้างไว้ตลอดพยางค์
• เสียง 2 ขึ้นตรงๆ เสียงจัตวาไทยลงเล็กน้อยก่อนขึ้น แต่เสียง 2 เริ่มจากกลางแล้วขึ้นเลย คล้ายถามว่า “หา?”
• เสียง 3 เต็มเสียงใช้น้อย จะลงแล้วเชิดขึ้นครบเมื่ออ่านคำเดี่ยวหรืออยู่ท้ายประโยค ในคำส่วนใหญ่พูดแค่ส่วนต่ำ (ดูเสียงเปลี่ยน)
• เสียง 4 ตกให้สุด เหมือนออกคำสั่งสั้นๆ หนักแน่น ตกจากระดับสูงสุดลงถึงต่ำสุด

พยัญชนะจีน 23 ตัว พร้อมเสียงไทยใกล้เคียง

พยัญชนะภาษาจีน (声母) มี 21 ตัว และเมื่อนับ y กับ w ที่ใช้นำหน้าพยางค์ด้วยจะเป็น 23 ตัว ครูจะอ่านพยัญชนะแต่ละตัวโดยเติมสระให้ เช่น b อ่านว่า bo และ j อ่านว่า ji คอลัมน์ “อ่านว่า” คือชื่อตัวที่ใช้ท่อง

คู่ไม่พ่นลม–พ่นลม: จุดที่ต่างจากภาษาไทยมากที่สุด

ภาษาจีนกลางแยกเสียงด้วยลมที่พ่นออกมา ไม่ได้แยกด้วยเสียงก้องแบบ บ ด ของไทย b d g คือ ป ต ก (ไม่พ่นลม) ส่วน p t k คือ พ ท ค (พ่นลม) ลองถือกระดาษบางๆ ไว้หน้าปาก พูด bā กระดาษแทบไม่ขยับ พูด pā กระดาษต้องไหวชัด

j q x · zh ch sh r · z c s

ภาษาไทยมีแค่ จ ช ซ แต่ภาษาจีนแยกเป็น 3 ชุดตามตำแหน่งลิ้น j q x ลิ้นแบนแตะเพดานด้านหน้า ฉีกยิ้ม และตามด้วย i หรือ ü เท่านั้น zh ch sh r ยกปลายลิ้นขึ้นแตะเพดานด้านหลังเหงือก z c s ปลายลิ้นอยู่หลังฟันบน ฝึกอ่านสลับ jī–zhī–zī, qī–chī–cī, xī–shī–sī จนรู้สึกว่าลิ้นอยู่คนละที่

สระภาษาจีน 36 ตัว

สระภาษาจีน (韵母) ใน​พิน⁠อิน​นับได้ 36 ตัว แบ่งเป็นสระเดี่ยว สระผสม สระที่มีเสียง n หรือ ng ท้าย และสระที่ขึ้นต้นด้วย i u ü บางตำรานับต่างไปเล็กน้อย เช่น ไม่นับ er หรือนับ ê ด้วย แต่เสียงที่ต้องรู้เป็นชุดเดียวกัน

• e คือ เออ ไม่ใช่ เอ hē 喝 ≈ เฮอ, gē 哥 ≈ เกอ ยกเว้นใน ie üe ei ที่ออกเสียงใกล้ เอ
• ü ไม่มีในภาษาไทย ทำปากจู๋เหมือนจะพูด อู แต่ลิ้นอยู่ตำแหน่ง อี แล้วค้างปากไว้ตลอดเสียง
• i หลัง zh ch sh r z c s ไม่ใช่ อี zhī chī shī rì zì cí sì ใช้เสียงคล้าย อือ ที่ลิ้นอยู่ท่าเดียวกับพยัญชนะ
• n กับ ng ท้ายต้องแยกให้ได้ an–ang, en–eng, in–ing เป็นคู่ที่แยกความหมาย เช่น fàn 饭 ข้าว กับ fàng 放 วาง

ตาราง​พิน⁠อิน​ภาษาจีน ครบทุกพยางค์

ตารางนี้รวมพยางค์​พิน⁠อิน​ที่ใช้จริงในภาษาจีนกลาง 401 พยางค์ แถวคือสระ คอลัมน์คือพยัญชนะต้น ช่องว่างคือเสียงที่ไม่มีในภาษาจีนกลาง ช่อง “–” คือพยางค์ที่ไม่มีพยัญชนะต้น ซึ่งเขียนตามกฎการสะกด (เช่น i เขียนเป็น yi) แถว -i คือเสียง อือ หลัง zh ch sh r z c s และสังเกตว่า j q x อยู่ในแถว ü เสมอ (ju = j + ü) ไม่เคยอยู่ในแถว u

ไม่ต้องท่องตารางทั้งแผ่น ใช้ตารางนี้ตรวจว่าพยางค์ที่สะกดมีอยู่จริงหรือไม่ และหาคำที่อ่านคล้ายกันเพื่อฝึกเทียบเสียง

วางเครื่องหมายวรรณยุกต์ตรงไหน

เครื่องหมายวรรณยุกต์อยู่บนสระเสมอ เมื่อพยางค์มีสระหลายตัว ใช้ 3 ข้อนี้ตามลำดับ

1. มี a หรือ e ใส่บน a หรือ e hǎo 好 · guāi 乖 · měi 美 · xué 学 · jiā 家
2. มี ou ใส่บน o dōu 都 · gǒu 狗 · ròu 肉
3. นอกนั้นใส่บนสระตัวหลัง guó 国 · liù 六 · guì 贵 · shuǐ 水 · duō 多

เมื่อใส่เครื่องหมายบน i ให้ตัดจุดออกแล้ววางเครื่องหมายแทน (yī nǐ lǐ) ส่วน ü ให้คงจุดไว้แล้ววางเครื่องหมายเหนือจุด (nǚ lǜ) และถ้าพยางค์หลังขึ้นต้นด้วย a o e ให้ใส่เครื่องหมาย ' คั่น เช่น Xī'ān 西安 (เมืองซีอาน 2 พยางค์) ไม่ใช่ xiān 先 (ก่อน 1 พยางค์)

กฎการสะกด y w ü iu ui un

​พิน⁠อิน​เขียนบางเสียงสั้นลงหรือเปลี่ยนรูป เพื่อให้อ่านง่ายและไม่สับสน กฎทั้งหมดมีแค่ 4 ข้อ

1. ไม่มีพยัญชนะต้น ขึ้นต้นด้วย i เปลี่ยน i เป็น y (ia → ya, ie → ye, iao → yao, iou → you) หรือเติม y หน้า i ที่อยู่ตัวเดียว (i → yi, in → yin, ing → ying)
2. ไม่มีพยัญชนะต้น ขึ้นต้นด้วย u เปลี่ยน u เป็น w (ua → wa, uo → wo, uei → wei, uen → wen) หรือ u ตัวเดียวเป็น wu
3. ü หลัง j q x และ y ตัดจุดออก jü → ju, qüe → que, xüan → xuan, ü → yu แต่หลัง n และ l ต้องคงจุด เพราะ nǚ 女 (ผู้หญิง) ต่างจาก nǔ 努 และ lǜ 绿 (สีเขียว) ต่างจาก lù 路 (ถนน)
4. ย่อ iou uei uen เป็น iu ui un เมื่อมีพยัญชนะต้น: l + iou → liu, g + uei → gui, d + uen → dun แต่เสียงกลางยังอยู่ ให้อ่านเต็มเสียง

จำง่ายๆ: j q x y ไม่เคยตามด้วยเสียง u แท้ๆ ดังนั้น u ที่เห็นหลังตัวเหล่านี้คือ ü เสมอ

เสียงเปลี่ยน: เสียง 3 ติดกัน 不 และ 一

วรรณยุกต์บางเสียงเปลี่ยนเมื่ออยู่หน้าพยางค์อื่น หนังสือส่วนใหญ่เขียนเสียงเดิมไว้ แล้วให้ผู้อ่านเปลี่ยนเองตอนพูด กฎที่ใช้ทุกวันมี 4 ข้อ

เสียงเบา และเสียง 儿 ม้วนลิ้น

เสียงเบาไม่มีเครื่องหมาย ออกเสียงสั้นและเบา ระดับเสียงขึ้นกับพยางค์ก่อนหน้า: หลังเสียง 1 ค่อนข้างต่ำ (māma 妈妈 แม่) หลังเสียง 2 อยู่กลาง (péngyou 朋友 เพื่อน) หลังเสียง 3 ค่อนข้างสูง (jiějie 姐姐 พี่สาว) และหลังเสียง 4 ต่ำสุด (xièxie 谢谢 ขอบคุณ) คำช่วยอย่าง ma 吗 ne 呢 de 的 le 了 เป็นเสียงเบาเสมอ

ในสำเนียงทางเหนือมักเติม r ท้ายพยางค์ (儿化) อ่านโดยม้วนลิ้นตอนจบ ไม่ได้เพิ่มพยางค์ เช่น nǎr 哪儿 ที่ไหน · zhèr 这儿 ที่นี่ · yìdiǎnr 一点儿 นิดหน่อย

10 จุดที่คนไทยออกเสียง​พิน⁠อิน​ผิดบ่อย

วิธีฝึก​พิน⁠อิน​ด้วยตัวเองใน 21 วัน

เรียน​พิน⁠อิน​ให้ได้ผลไม่ต้องท่องตาราง สิ่งที่ได้ผลคือเรียนทีละชุดทุกวัน ออกเสียงดังๆ ทุกครั้งที่อ่าน เขียนพร้อมเครื่องหมายวรรณยุกต์ และกลับมาทบทวนเป็นระยะ

1. เริ่มจากวรรณยุกต์ วันแรกฝึก mā má mǎ mà จนแยกได้ วรรณยุกต์คือหัวใจของการออกเสียงภาษาจีน ถ้าเริ่มผิดจะแก้ยากภายหลัง
2. วาดเส้นเสียงในอากาศ ขณะออกเสียงให้ลากนิ้วตามเส้นเสียง มือช่วยให้เสียงไปตามทาง
3. ทดสอบลมด้วยกระดาษ ถือกระดาษบางๆ ไว้หน้าปาก พูด b d g กระดาษแทบไม่ไหว พูด p t k กระดาษต้องไหวชัด
4. ใช้กระจก ดูว่าปากจู๋ค้างไว้ตอนพูด ü และปลายลิ้นยกขึ้นตอนพูด zh ch sh
5. อ่านคู่เทียบ อ่านคู่ที่ต่างกันจุดเดียวสลับกัน เช่น bā–pā, zhī–zī, nǚ–nǔ, mǎi–mài
6. อัดเสียงตัวเองแล้วฟังย้อน เทียบกับเส้นเสียง เสียง 1 ต้องไม่ตก เสียง 4 ต้องตกจริง
7. เขียน​พิน⁠อิน​ด้วยมือพร้อมเครื่องหมาย เขียนบนเส้น 4 เส้นแบบที่เด็กจีนใช้ แล้วอ่านออกเสียงทุกครั้งที่เขียน
8. ฟังเสียงจริงเมื่อมีโอกาส ให้ครูหรือคนที่พูดจีนกลางอ่านรายการคำให้ฟัง แล้วพูดตามทีละคำ

เมื่ออ่าน​พิน⁠อิน​คล่องแล้ว ขั้นต่อไปคือเรียนอักษรจีนทีละตัวพร้อม​พิน⁠อิน​กำกับ และฝึกฟังประโยคสั้นๆ ทุกวัน ​พิน⁠อิน​ที่แม่นตั้งแต่ต้นจะทำให้ทุกขั้นหลังจากนี้เร็วขึ้น

ดูคู่มือภาษาเล่มอื่นได้ที่หมวด ภาษา เช่น ฮิรางานะ–คาตาคานะ 30 วัน Tense ภาษาอังกฤษ เข้าใจในเล่มเดียว และคัดลายมือไทยให้สวย 21 วัน หรือดาวน์โหลดตัวอย่างฟรีจากทุกเล่ม